Tình trạng sốc

Tình trạng sốc

Tình trạng sốc là tình trạng các cơ quan trong cơ thể không được cấp máu một cách đầy đủ dẫn đến hậu quả thiếu oxy tổ chức. Cơ thể sẽ phản ứng lại bằng một loạt các dấu hiệu để nỗ lực duy trì sự tưới máu cũng như tăng nhịp thở, nhịp tim, co mạch để ưu tiên máu cho các cơ quan quan trọng… Các biểu hiện này gọi là sốc. Nếu bù trừ được, các cơ quan sẽ được cung cấp oxy và phục hồi một phần hoặc hoàn toàn, tổn thương sẽ dừng lại. Ngược lại, nếu oxy không được cung cấp đầy đủ, các cơ quan sẽ suy yếu và hậu quả dẫn đến tử vong. Do đó, khi xảy ra tình trạng sốc cần được hỗ trợ y tế càng sớm càng tốt.

Tình trạng sốc

Tình trạng sốc xảy ra do một số nguyên nhân, như: giảm thể tích trong lòng mạch (tiêu chảy mất nước, mất máu), suy tim cấp (nhồi máu cơ tim), do giãn mạch (nhiễm khuẩn nặng, dị ứng nặng gây sốc phản vệ), chấn thương… Tình trọng sốc có các dấu hiệu nhận biết, như:

  • Kích động vật vã hoặc li bì hôn mê;
  • Mạch nhanh, nhỏ, khó bắt;
  • Da nhợt nhạt hoặc thâm tím, lạnh, nhớp nháp mồ hôi;
  • Khó thở, thở nhanh;
  • Khát nhiều.

Với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, do cơ thể có nhiều nước và hệ thống tuần hoàn rất nhỏ nên dễ bị sốc hơn người lớn, kèm theo các đáp ứng khó nhận biết hơn. Cần hỗ trợ y tế cho trẻ khi có bất kể dấu hiệu bất thường nào.

1. Tình trạng số thường gặp

Sốc chấn thương

Đây là tình trạng sốc khiến suy sụp toàn thân kéo dài do chấn thương mổ hoặc bỏng. Bệnh nhân có biểu hiện lâm sàng rõ ràng như: suy tuần hoàn, lưu lượng tim giảm, cơ thể thiếu oxy. Như vậy, sốc chấn thương khác với các trường hợp tụt huyết áp tạm thời trong mổ, gây tê, sử dụng thuốc,…

Dựa theo diễn biến lâm sàng, sốc chấn thương chia thành nhiều loại:

Sốc cương

Bệnh nhân trong tình trạng phản ứng kích thích, mạch nhanh, huyết áp tăng, thở nhanh,… thường trong 10 – 30 phút đầu.

Sốc nhược

Hệ thần kinh trung ương bị ức chế, dẫn đến các phản ứng toàn thân suy giảm, sốc nhược chia ta thành các mức độ nặng dần, tiên lượng và cách điều trị cũng khó khăn hơn.

Sốc hồi phục và không hồi phục

Nếu sốc chấn thương với quá trình thiếu oxy kéo dài khiến cho những tổn thương không hồi phục, bắt đầu từ não rồi kéo ra tới tất cả các cơ quan khác. Sốc hồi phục và không hồi phục phụ thuộc vào việc cung cấp máu và tình trạng tổn thương của các cơ quan quan trọng.

Sốc nhiễm khuẩn

Tình trạng sốc nhiễm khuẩn có thể do nhiều loại vi khuẩn gây ra, trong đó các trực khuẩn gram âm là thường gặp nhất (chiếm 70% các trường hợp). Song trực khuẩn gram dương thường gây sốc nặng hơn. Một số vi khuẩn gây sốc như:

  • Gram dương: Staphylococcus, Streptococcus, pneumococcus, CloStridium Perfringeus, CloStridium Tetani,…
  • Gram âm: Kleb Siella, Proteus, Escherichia Coli, Pseudo0monas,…

Bệnh nhân sốc nhiễm khuẩn có các triệu chứng như:

  • Hội chứng nhiễm khuẩn: sốt cao hoặc hạ thân nhiệt, có các cơn rét run, số lượng bạch cầu tăng và chuyển trái.
  • Rối loạn hô hấp: thở nhanh, kiềm hô hấp, thiếu oxy máu.
  • Rối loạn tuần hoàn: tụt huyết áp động mạch, nhịp nhanh, loạn nhịp tim, rối loạn vi tuần hoàn,…
  • Suy đa tạng: Suy thận cấp, suy chức năng gan, rối loạn thần kinh, hội chứng rối loạn đông máu, hội chứng ARDS.

Sốc giảm thể tích máu

Đây là tình trạng sốc do thiếu oxy tổ chức, làm giảm thể tích tuần hoàn (huyết áp). Bệnh nhân có thể sốc do giảm thể tích máu tương đối hoặc tuyệt đối, nhưng đều khiến tim phải đập nhanh hơn để bù trừ, gây cung lượng tim giảm. Sốc giảm thể tích máu cũng gây thiếu oxy tế bào, buộc hô hấp tế bào yếm khí kéo dài dẫn tới tổn thương và hoại tử tế bào. Loại sốc này đặc biệt nguy hiểm ở người già có xơ vữa động mạch, bởi dễ dẫn tới tổn thương não, thận, tim và những biến chứng nguy hiểm đến tính mạng. Bệnh nhân sốc giảm thể tích máu có các triệu chứng lâm sàng do mất máu như:

  • Mạch nhanh, nhỏ, huyết áp hạ, áp lực tĩnh mạch trung tâm hạ;
  • Da niêm mạc lạnh, nhợt nhạt, đầu gối có mảng tím;
  • Vật vã, lờ đờ, rối loạn ý thức;
  • Khát nước, đái ít, vô niệu;
  • Thở nhanh, tím môi và các đầu chi;
  • Nhiệt độ hạ.

Sốc phản vệ

Sốc phản vệ là do các thuốc và độc chất gây ra, có thể là sốc dạng keo. Tình trạng sốc phản vệ xảy ra thường sau khi ăn, uống một thứ gì đó, bị con gì đốt, cắn hoặc tiêm 1 loại thuốc nào đó sau khoảng vài phút đến 30 phút. Bệnh nhân sốc phản vệ có triệu chứng đặc trưng: Co thắt phế quản, tăng tính thấm thành mạch gây phù thanh quản, suy hô hấp, phù và tụt huyết áp, suy hô hấp. Nếu không điều trị đúng các triệu chứng này sẽ nhanh chóng gây tử vong. Ngoài ra có thể có một số triệu chứng kèm theo như: đau bụng, nôn, ỉa chảy, khó thở nhanh,…

2. Xử trí tình trạng sốc

  • Tình trạng sốc cần phải được can thiệp y tế càng sớm càng tốt. hãy nhấc máy và bấm số điện thoại 115.
  • Trong lúc chờ hỗ trợ y tế, bạn cần làm một số việc, như:
  • An ủi người bệnh;
  • Đánh giá ban đầu người bệnh theo các bước ABC để hỗ trợ hô hấp và tuần hoàn;
  • Đặt người bệnh nằm ngửa trên nền phẳng. Nâng chân cao 30 độ hoặc 60 độ nhằm mục đích dồn máu về tim (với điều kiện không có chấn thương kèm theo), động tác này giúp người bệnh ổn định trong vài phút;
  • Nếu người bệnh khó chịu và không thể nằm đầu thấp chân cao, hãy giúp họ ở tư thế nào họ cảm thấy dễ chịu nhất (thường ở tư thế nửa nằm, nửa ngồi, dựa lưng vào một chiếc gối) hoặc tư thế giảm đau nhất có thể;
  • Nếu người bệnh mất ý thức nhưng vẫn còn thở hãy đặt họ tư thế nằm nghiêng an toàn tránh sặc vào phổi;
  • Tuyệt đối không cho người bệnh ăn, uống bất cứ thứ gì nếu chưa có chỉ định của nhân viên y tế, ngay cả khi người bệnh thấy khát. Việc can thiệp thủ thuật trong bệnh viện sẽ cần dạ dày người bệnh rỗng, tránh trào ngược gây sặc vào phổi;
  • Kiểm soát chảy máu và cố định chấn thương để giảm đau (nếu có);
  • Chú ý đảm bảo thân nhiệt, ủ ấm cho người bệnh (nếu cần).

3. Nên và không nên làm trong xử lý tình trạng sốc

  • Các động tác sơ cứu cho người bệnh mắc tình trạng sốc chỉ mang tính chất tạm thời, không thể thay thế được bằng can thiệp y tế;
  • Động tác nâng cao chân giúp cải thiện tuần hoàn ở người không có chấn thương. Và, tư thế nằm ngửa giúp ích cho chức năng tim, phổi tốt hơn các tư thế khác;
  • Trong phạm vi sơ cứu, tác dụng hỗ trợ rất hạn chế. Tình trạng sốc rất cần phải can thiệp bằng các công cụ y khoa. Do đó, cần hỗ trợ y tế càng sớm càng tốt.

0924574979